سنگ نبشته رازلیق؛ ( Razligh )

موقعیت جغرافیایی؛ N  38º   03'   17.61"    E 047º   33'   18.00"     Elevation: 1988.1 m

این سنگ نبشته در كوه زاغان در حدود ۱۲ كیلومتری شمال سراب در ناحیه رازلیق از دهستانهای ششگانه بخش سراب پیدا شده كه از شمال به كوه سبلان و از جنوب به دهستان هریس و از شرق به آغمیون واز مغرب به ینگچه محدود است كه راه آن از روستای قلعه جوق به سمت راست به طرف روستای رازلیق جاده آسفالته ای امتداد میابد ، و بر تارك صخره ای بلندی از سلسله كوههای شمالی سراب و در دامنه های مرتفع جنوبی سبلان ، كتیبه ای به خط میخی اورارتویی رازلیق نقر شده است. برای رسیدن به كتیبه رازلیق دو راه وجود دارد : رازلیق ---> دیزج حاجی طومار یا رازلیق --->   میرا كوه علی میرزا كه حدود پنج كیلومتر جاده كوهستانی است.

این‌ سنگ‌ نبشته‌ در روی‌ صخره‌ای‌ از كوه‌ زاغان‌ واقع‌ در 12 كیلومتری‌ شمال‌ سراب‌ در كنار روستاهای‌ رازلیق‌ و دیزج‌ سفید كنده‌ شده‌است‌. كوه‌ زاغان‌ تودة‌ سنگین‌ آتشفشانی‌ است‌ و از بستر رودخانه‌ پسلر حدود 200 متر ارتفاع‌ دارد. قلة‌ كوه‌ چندین‌ شاخه‌ بوده‌ و میان‌آن‌ را خاك‌ پر كرده‌ و گیاهان‌ مختلف‌ بر آن‌ روییده‌ است‌. اما در قدیم‌ در طول‌ 200 متری‌ از پای‌ كوه‌ تا كتیبه‌، پلكانی‌ در بدنه‌ كوه‌ تعبیه‌شده‌ بود كه‌ به‌ مرور زمان‌ فرسوده‌ شده‌ ولی‌ چندین‌ پله‌ در پایین‌ كوه‌ هنوز به‌ صورت‌ نیمه‌ فرسوده‌ بر جای‌ مانده‌ است‌. 
سطح‌ پله‌ها بطور متوسط‌ 40 سانتی‌متر و ارتفاع‌ آنها 15 سانتی‌متر بوده‌ است‌. در پای‌ كتیبه‌ به‌ یك‌ دیوارة‌ نیمه‌ طبیعی‌ می‌رسیم‌ كه‌ تا كتیبه‌ درحدود 3 متر فاصله‌ دارد و به‌ سختی‌ می‌توان‌ بالا رفت‌ و مقابل‌ كتیبه‌ رسید.

این‌ كتیبه‌ نیز مانند دو كتیبه‌ دیگر (قرخ‌ قزلار و سقندل‌) كاملاً رو به‌ جنوب‌ انتخاب‌ شده‌ است‌. جنس‌ این‌ سنگ‌ گرانیت‌ است‌ و رنگش‌آبی‌ روشن‌ و نزدیك‌ به‌ خاكستری‌ می‌باشد. لوحه‌ رازلیق‌ 110 سانتی‌متر طول‌ و 82 سانتی‌متر عرض‌ دارد و در 16 سطر و به‌ فرمان‌شاه‌ اورارتی‌ «ارگیشتی‌ دوم‌» پسر «روسا» حك‌ شده‌ است‌. لوح‌ به‌ فارسی‌ ترجمه‌ شده‌ است‌ كه‌ متن‌ آن‌ به‌ این‌ شرح‌ است‌:



1 - به‌ حول‌ و قوه‌ خالدی‌. ارگیشتی‌ روساهینی‌ گوید:

2 - من‌ به‌ سرزمین‌ «آرهو» لشكر كشیدم‌.

3 - من‌ سرزمین‌ «اولوشو» و سرزمین‌ «برقو» را تسخیر كردم‌.

4 - من‌ تا كنار رودخانه‌ «مونا» رسیدم‌ و از آنجا باز گشتم‌.

5 - من‌ سرزمین‌ «گیردو» و «گتوهایی‌» و «ترایشیدو» را تسخیر كردم‌.

6 - شهو «روتومنی‌» را من‌ گرفتم‌.

7 - سرزمینهایی‌ را كه‌ من‌ تسخیر كردم‌ تحت‌ باج‌ خود قرار دادم‌.

8 - این‌ قلعه‌ را بزور گرفتم‌ دوباره‌ برقرار ساختم‌.

9 - من‌ آن‌ را ارگیشتی‌ ایردو (یعنی‌ رعیت‌ ارگیشتی‌) نامیدم‌.

10 - تا به‌ خاطر تقویت‌ «بیا ای‌ نی‌» (اورارتو).

11 - برای‌ مطیع‌ ساختن‌ سرزمین‌های‌ دشمن‌.

12 - تا به‌ حول‌ و عظمت‌ خالدی‌ و «آرگیشتی‌» بزرگ‌.

13 - شاه‌، شاه‌ جهان‌، شاه‌ شاهان‌، خداوندگار شهر «توشبا».

14 - ارگیشتی‌ می‌گوید: هر كس‌ نام‌ مرا محو كند.

15 - یا به‌ این‌ كتیبه‌ خسارتی‌ وارد بیاورد.

16 - امیدوارم‌ خدایان‌: خالدی‌ «ته‌ ای‌ شه‌ با» «شیوانی‌» او را زیر خورشید براندازد.


بغیر از این‌ كتیبه‌ در اطراف‌ كوه‌ نمونه‌های‌ دیگری‌ از آثار باقی‌ مانده‌ آن‌ دوران‌ دیده‌ می‌شود. در دیواره‌ شمالی‌ كوه‌ در میان‌ دو دیواره‌سنگی‌ و تند به‌ محوطه‌ محصوری‌ به‌ شكل‌ اطاق‌ با حوض‌ آب‌ یا آب‌ انبار می‌رسیم‌ این‌ محوطه‌ در یك‌ حفاری‌ غیر مجاز و قاچاق‌كشف‌ شده‌ و بعد از غارت‌ به‌ صورت‌ ویرانه‌ای‌ باقی‌ مانده‌ است‌. مصالح‌ ساختمانی‌ آن‌ سنگهای‌ رسوبی‌ كرم‌ رنگ‌ و بنفش‌ روشن‌ بوده‌ ملات‌ آن‌ گچ‌ و آهك‌ می‌باشد.